Posts Tagged ‘Spiritual’

New Spirit

Wednesday, April 9th, 2008

Setelah beberapa waktu aku mengalami beberapa cobaan dalam kehidupan ini dan sempat melupakan “Ibu” / “Mother of Universe”. Entah ada angin apa, orang tua ku mengajak ku ke Yoga Center yang ada tidak jauh dari rumah. Disana kami, terutama saya. Mendapatkan hal yang luar biasa disana. Karena semenjak dua tahun terakhir ini aku vakum dari dunia spiritual. Karena disebabkan Nabe/Guru spiritualku kena sakit stroke. Aktivitas di tempat aku dulu belajar juga vakum sekarang.

Kembali ke tempat yang baru, aku melihat beberapa foto orang-orang yang luar biasa di bidang spiritual. Ada beberapa tokoh yang aku tau. Dari beberapa foto disana ada fotonya Sai Baba dan Sri Sri Ravi Shankar yang juga merupakan Guru Besar dari Nabe/Guru  Ida Pandita Mpu Nabe Acharya Dhaksa.

Setelah beberapa lama melihat foto-foto tersebut, akhirnya kelas Yoga dimulai. Kami mempersiapkan diri masing-masing. Disana kita diajarkan beberapa technik Yoga. Yang paling aku suka adalah pas gerakan “Sawa Asana” Tidur terlentan dengan relax tanpa memikirkan apapun. Merasakan aliran udara pada nafas. Dan mungkin karena waktunya singkat. Aku hampir saja melupakan semua masalah. Eh sudah ke gerakan yang lain.

Saat acara Yoga/Meditasi berlangsung ada kata dari instruktur yang aku suka:

“Aku tidak mempermasalahkan masa lalu,

Aku tidak merisaukan masa depan,

Aku terima apa yang terjadi padaku saat ini dengan lapang dada dan penuh cinta kasih.”

Disana kami juga di anjurkan untuk tersenyum. karena tersenyum kita dan orang yang melihat kita akan merasa lebih baik. Daripada orang melihat kita dengan wajah yang cemberut.

Setelah dari sana, terasa ada semangat/spirit baru yang aku dapat.

Ngreka kajang

Monday, February 11th, 2008

Pemargin Ngreka kajang
1. Tatakan bedeg Pengaskaran.
2. Kain Putih pinaka dasar ( pembungkus).
3. Kajang Kawitan.
4. Kain putih anggen wates ( batas).
5. Cepuk.
6. Klakat kajang.
7. Klasa.
8. Surat Kajang Umum.
9. Pipis Ukur pasang nganggen jarum manut kadi surat kajang.
10. Beras kuning.
11. Eteh eteh Pengrekan.
12. Angkeb sari.
13. Wastra arangsukan lan kekasang.
14. Kajang sinom limang a soroh , genahan saking duur ke cokor :putih, kuning, brumbun, barak, selem.
15.Beras kuning.
16.Canang 3 tanding  genahan manut sirah, awak, batis.

AGAMA HINDU BALI

Monday, February 11th, 2008

            Agama Hindu puniki kawit rauh saling dura negara, didjagat India. Saking irika rauh ke Jawa ngeraris taler rauh ke Bali. Sesampune ring Bali agama punika awor ring agama kalih kebudayaan sane sampun wenten ring Bali awinan mewasta

Agama Hindu Bali.I. Punapi tetujune meagama.

  Kadi mungguh ring Sarasamuscaya:

  a. “Umangguh ita wasana icatraparatra”

     artin ipun Yan tan maagama dados manusa sane tan madwe kasusilaan (asura)

  b. “Ana pwa wang tangumawa yang darma sedana tambaning naraka-loka kangken lara pejah pwa wang mangkanajana mara ring desa katunantamba tengaran ika etuning tan katemu inak ambek”

     artin ipun : Yaning wenten jatma nenten ngemargiang agama (dharma) sane marupa tamba kasengsaraan manusa, mawinan padem jatma punika patah anake sakit sane magingsir ring genahe sane nanten wenten tamba, sinah ipun manggeh kesengsaran.

II  Punapike gunan agama punika

     Gunan agama punika anggen ngeret kayun sane kaon-kaon (indria-mom) ngantos jatma punika becik (suci) ring jatma lianan wiadin ring sarwa mauripe ring jagate (tan kumira-kirarianing sarwaprami).

III  Punapike agama punika

A.  Agama punika pelajahan sane patut tur suci sane kaicen antuk para Resi-resi anggen nuntunin imanusa pacang molihan kerahayuan sekala-niskala.

   “Sanghyang seruti-muang Sanghyang.

    Semerti dharma ta ngaran ika

artin ipun: Weda-weda sane kaicen antuk sang hyang Wida sane kapireng antuk para Resi-resi , kalih katerangan-katerangan saking kayun pada Resi-Resi, punika samipatut tur suci.

B 1. Artin saking aksara.

    Agama , babaos sansekerta, kawit saking babaos gam=obah wiadin budal. polih pengater a miwah pangiring a, dados kruna-kriya “agama sane mapiteges tan obah (langgeng) wiadin tan budal (rauh).

Langgeng kapitegesang Sanghyang Widi kalih kapercayaan ring Ida Sanghyang Widi.Rauh kapitegesang indik molihang pauninge punikamalarapan antuk agama. Indik molihang pauninge punike, wenten tigang pemargi, kewastanin “Tri Premana”.

1. Pratyaksa-premana = uning melarapan saking muktiang sekala

2. Anumana-premana = uning melarapan saking ciri-ciri

3. Agama -premana   = uning melarapan saking piorah anak sios sane patut kagege.

 2. Artin saking tetampem.

manut tetampenan mapitegesang taler agem-ageman sajroning dados manusa makapanuntunpacang ngardi karahayunan sekala-niskala

IV . Pepalihan Agama punika wenten tigang poos liripun :

a. Agama/Tatwa (Fisafat agama)

      Kepercayaan ring : Sanghyang Whidi, Atma , Karma-phala, Punarbawa,Moksa      (Panca-serada)

b. Igama/Kesusilaan (Ethika)

   Tata-susila, pidabdab negara krama (adat-adat), sesana-sesana, hukum perdata/pidana

c. Ogama/Upacara (Retual)

   Indik mekarya bebanten, palinggih-palinggih/pura

V . Uger-uger agama sane sinanggeh syah,patut madwe :

1. Tatwa   (Panca-serada)

2. Buku Suci (Weda)

3. Genah Suci (Khayangan/Pura)

4. Upacara (Yadnya)

VI. Pelaksana agama pinika kaupamiang :

                        Agama                         Pantun

                        1. Tattwa                     -manik

                        2. Susila                                  -beras

                        3. Upacara                  -kulit

      1. Kaping siki sane pilih buat ring sajeroning pelaksanaan agama punika “Tatwa”

      2. Kaping kalih indik “kasusilaan” sane kaunggahang ring buku-buku suci.

      3. Kaping tiga “Upacara”.

   Upacara punika sampun kawiswsa antuk adat, sane tan langgeng (dados obah) munjuk lungsuran manut ring desa (genah), kala (masa), patra (kawentenan).

            Maka dasar kepercayaan agama Hindu Bali, mewasta “Panca-serada”, luiripun:

      1. Brahma  =  percaya ring kawentenan Ida Sanghyang Whidi, sane kasembah                       rahina wengi.

      2. Atma  = percaya ring kawentenan sangyang Atma, sane malingga ring                  sahananing maurip.

      3. Karma  = percaya ring kawentenan karma^pala, sane pacang nyinahang kaon-          becikpenadosane.

      4. Samsara/Pnarbawa = percaya ring sangsarane numadi.

      5. Moksa  = percaya ring ka-moksan mukti Nirwana                

         

                                

 

SINOM “PANCA - SERADA

 

1. Pakukuh dasar agama, panca sarada kapuji, sane lalima punika, brahma sane kaping singgih, atma sane kaping kalih, karma kaping telu mungguh, Samsara kaping empat, Moksa kaping lima sami, buat sasuduk, bapa jani mari tatas.

2. Brahma pakawitin ngadakang, sedaging jagate sami, maringweda ida munggah,

Sanghyang Tunggal ne kawewus, Ekam adwityam Brahma, ida sane kaping singgih, asiki boya kakalih, pirengang jua apang pasti,pinih luhur, utamaning hyang suksema

3. Kalika hyang Widiwasa, ngawiwenang maka sami, luput tankehanan mala, langgeng tan kehanan lingsir, tan parupa tan pakawit, sepi sunia meraga suung, yadin surya bulan bintang ida kinucap mekardi, welas kayun, ngadakang separi polah.

4. Mabinayan turah nyambat, ada ngorahang ida hyang widi, Prama Siwa Narayana, sakita karep ngadanin, sujatinyane abesik kasungkemin ajak liyu keto yening apang tatas, manut kadi ling-ning aji, sanghyang tuduh, ane patutngawiwenag.

5. Ne malu kedanin atma, jiwatma sajroning urip, langgeng tan kahan baya, tuara,nawang madan mati, angga sarira  pengaput, upami kdai kungkungan, jiwatma rumasat kedia, yaning lampus, jiwatma suba matinggal.

6. Angga sarira rumasat, penggene suba dekil, buwuk lecek patut kutang, nto tuah kadanin mati, jiwatmane ninggalin, ngentos ngalih pesaluk, numadi kamracapada, matina mula pesalit, buin hidup, ento madan Punar-bhawa.

7. Awanan madan samsara, sawirwh ceceh numitis, kebatek baan indria, rajah tamane mamurti, nulantud ninggal gumi, kamomoane sanget negol, kasugihane mekerana, ngengetang somah mekadi, pianak cucu, ngawe lantud dipejalan.

8. Sampun ceceh buin tulak, dadi manusa numitis, tong sengeh teken ketatwan, sengsarane numadi, mara lekad babar ngeling, siptan samsara tumuwuh, resepang cening dibasang, apang danan salah tampi, demen hidup, prade nepukin samsara.

9. Ne madan karma laksana, sajeroning katun maurip, jele melah pelaksana, kawekas pacang puponin, yang rahayu pekardi, sinah rahayu katepuk, yanin jele pengelaksana tan rahayu pacang panggih, ala-ayu, ento baboatan karma-phala.

10. Kadi angganing tetanduran, nemamula tuah mupunin, palanpekardinesuba, mawanan lekad numitis, tuara dadi lempasin, patut nampedan mamupu, jelemelahe kewekas,palan laksanane jani, tuara luput, pepukin suka duh kita.

11. Palan laksanane lawas, nejani patut puponin, tuara nyandang nyeselan, sawireh mula pekardi, reneyang menampinin, ne jani buin pahayu, masedana paidepan ngelus, talin penegulan lekad.

12 Ane kasinanggeh Moksa, panglepasan manumadi, papincaran mati lekad, tan bina cakran pedati, kalinderang sesai, lekad mati buin hidup, sabran nepukin samsara, kasukanin yaning alih, maring suwung, lapain baan ka-Moksa.

  

I. Brahma

         Ekam ewa adwityam Brahma = asiki sane luih boya kekalih Ida Sanghyang Widi. Manut weda, ida wantah asiki, nanging pesengan ida sane katah. Ida wenten ring dija-dija, meraga wiapi wiapaka, wenten ring sehananing sane wenten.

         Ida meraga sukma, tan meraga tan merupa ida nyang-yang ngardi sapa kayun. Jagat kalih sedaging jagat sami sking pakaryang ida.

         Betara Brahma, Wisnu, Siwa, peragayan ida sane tunggal, sane mapiteges: ngardi (utpati), miara (stiti), ngerusak (merelina).

         Yaning wenten arc-arca (prelingga-prelingg), mapiteges genah(uleng) pangastitine ring ida.

         Kawentenan sekala kejatian ipun prabot pitulung pengastitiane ring ida, sajeroning imanusa kantun kirang pageh pakayunane. Kaungkur yan sampun kuat, tamn malih nganggen bantuan sekala sampun ngidayang pangantine ring ida kandugi kantos rauh ring tingkatan Moksa.

                                                 Sinom “Brahma” 

1. Ida Sanghyang Wida Waswa, wantah mapragayan tunggil, nanging mapesengan katah, sara ledang ngawastaning, dwaning ida dahat luih, nyidayang ngardi sekayun, ida meraga suksma, kasungkemin sareng sami, dahat asung, ring sang pagehing kedarman.

2. Ekam adwityam Brahma, asiki boya kekalih, para bida maring weda, ne kasungsung sareng sami, nagingke sios pemargi, tatujone sami guluk, pangartine ring ida, ida pacang manyuecanin, ring sang nyungsung, medasar kayun nirmala.

3. Ida wiapi wiapaka, ebek ring sedaging gumi, irika ida malingga, tan kosek ring genah alit, taler ida tan gingsir, tan coloh ring genah agung, ida dahating sukma, asih ring sehanan suci, mangde pangguh, tegegang ngamong kedarman.

 

I. Atma

         Sanghyang Atma meraga sukma, tan kehanan baja pati. Ida ngidayang magingsirgingsir sekadi irage magentos pangge sane sampun uwek, raris magentos saking sane baru, sampunika kapercayaan sang anut Agama Hindu Bali , ring kawentenan sanghyang Atma.

 

                                

  

Gipanti “Atma”

 

1. Sanghyang Atma ne kawuwus, wenten ring sajeroni maurip, ida dahat mautama, tan kahanan baya, dening peragayan sukma, kadisukma Sanghyang Widi.

2. Emban antuk budi sadu, budi satwanggen nasarin , itrikayang-parisada,maka nyalarane luih,anggon bekel sanghyang Atma,mantuke kejagat suci.

3. Sanghyang Atma sida lanus, polih tinggih sane becik,kungkur yan malihmejatma, sinah dados anak luih, turunan atma mautama, saking pekardine nguni.

 

III. Karma

            Karma punika maka bekel sanghyang Atma sane pacang nyihnayang kawon-becik penadosane/panumadiane pungkuran.

            maka cirin ipun, sekadi wenten anak embassane, bagus/ bocok, ririh, belog, cacad, seswata (sampurna, miwah sane siwosan). Yan perade becik-kawon pawetwan punika kasinehan antukida Sanghyang widhi, ngudiang ida pilih kasih. Punikamacihna becik-kawon punka boya sangkaning pekardin Ida Sanghyang Widhi, mula sangkaning bekel sanghyang Atma, sane kebakta saking duke murip riinan.

            Duwaning asapunika, yan pacang mamuatang pikolih sane becik, mangkin patute mapekardi sannne becik seakeh-akehne mangdesang atma polih linggih sane becik.

            Karma punika mepalih dados kekalih :

   a. Budi-karma (budi -pekerti) = pengaruh ipun ring jatma

   b. Manah-karma (kaperadnyanan) = pengaruh ipun ring barange sane kekaryanin

            Patemon ibudi-karma ring manah- karma punika, nadosang manusa sane ririh tur mabudi utama.

            Raringkesan saking karma :

1. Patut mabudi-pekerti sane becik

2. Patut menget ring pekaryan

3. Patut satya ring pekaryan (kewajiban)

4. Patut percaya ring raga sarira

5. Patut ngalibakang pauning.

                         Andri “Karma-pala”

1. Maka bekel sanghyang atma tahu, sarin pegawene, ento sangu bekel mulih, boyaja ipangan kinum, miwah penganggene mutub, ento tuwuh anggen dilemah, makejang ti tan paunduk, disuban yening matinggal, kasugihan tan paguna.

2. Pianak - somah nyama braya liyu, nngateh kasemane , pada makelin ban eling, disubane pada mantuk, cening laut pati entul, tuara tepuk ban margene, angen-angen ngelah liyu, anejati tan pesaja, bas sanget ban ngamomotang.

3. Dwaning keto yening melah ngarungu dabdabang bekele ane utama kardinin, kotaman bekele mantuk, ngawe kasukan satuwuh, da mungukah sekalane, sekala niskala ruruh dasarin ban kanirmalan., kadi lingning hiyang Agama.

 

IV. Samsara / Punarbawa

 

            Jatma punika wetu saking kalih bagian :

1. Raga sarira sane tan langgeng, wetu saking Panca-Mahabuta.

2. Suksma sarirawiadin atma sne langgeng,wetu sakeng sanghyangWidhi

            Atma punika langgeng tan kehanan baya-pati sane kabaospadem, jatin ipun sanghyang Atma merayan pekaryane ring raga sarira sane kahenahin punika, ne mangkin sampun matinggal. Raris sanghyang Atma ngelanturan pekaryane ring jagate suksme sane banget kabecikanne ring jagate puniki.

            Yan sapunika punapi awinan sang atma nyak malih mewali kejagate sane kabaus kaonan.

            Puniki ke awianan antuk:

a. Sanghyang Atmakantun madue tugas patut kalanturang ring jagate puniki

b. Sanghyang Atma patut nerima pikolih pakardine duka maurip riinan, sane kawastanin karma-pala.

            Karma-pala puniki tan dados pacang lempasin ring sapa sira ugi. Pawetuanne mangkin kasinahang antuk laksanane riinan, pakardine mangkin pacang nyinahang pawetuane pungkuran. Sampunika terus pemarginipun, ngatos molihang ring tingkatan Moksa wawusan. Dwaning yan sampun polih ring tingkat Moksa sampun polih linggih sane langgeng kaiket antuk Punarbhawa malih, dening sanghyang Atma sampun awor ring sanghyang Suksma (Widhi).                                                                 

                                     Sinom “Samsara/Punarbhawa” 

1. Punarbhawa panumadian, mula pakardin hyang Widhi, malarapan karma phala, ne tuara dadi kelidin, samsarane manumitis, indriane sanget negul, tan sengeh ring ketatuan,. bas kademenan numadi, tuara ngitung, panes barane dilemah.

2. Jani yening jua dabdabang,apang tastas tekan indik, talin panegulan lekad, ka Moksane jati luwih, awor ring Ida Hyang Widhi, sepi sunia jagat luwung, manggih kasukan setata, malingga ring jagat suci, teru-tumus, suka sekala-niskala.

 V. Moksa.

            Moksa wiadin nirwana mapiteges kabebasan ring ikatan Punarbawa.

Mosa puniki tatujon sane pinih luih ring sajerone peplajahan Agama Hindu Bali

            Moksa punika wenten tigang tingkatan luir ipun:

mokta = 1. moksa kantun mesawo kadi biasa.

2. adi mosksa = sampun tan pesawa nanging kantun melaad awu wiadin sane siosan      .

3. Parama moksa = sampun tan pesawa tan pelaad.

   Para resi-resi sane sampun molihan kemoksan, umpami :

            1. Enpu Kuturan

            2. Empu Bradah

            3. Dukuh Sogra

            4. Pedanda Sakti Bawu Rauh

            5. Miwah katah malih sane siosan

                       Sinom “Moksa”

1. Yan sida kamoksan, tan pacang manumadi malih, tan kaikat punarbawa, dening sampun meraga suci, suksmaning jati luih, sampun rauh ne katuju, kasukaning di niskala dahat langgeng kapuponin, seswen ipun, pacang mangguhan kasukan.

2.Yening sampun pakayunan, saking pituduh Hyang Widhi, pacang madegdegan jagat, sajeroni jagate kali, raris kutus numitis, nabdabang jagat rahayu, bangsida kertaraharja, sedaging jagate sami, ne kawuwos, awetera mautama.

                         Susila

            Teges susila punika yan manut arti aksara; Su = becik, Sila = laksana. dados mapiteges tingkah laku wiadin laksana sane becik.

            Minab riin artin ipun asapunika, nanging yan manut kakecap agama wiadin, pangeweruh negara krama (ilmu pemasyarakatan), pemuput dados mapiteges budi pekerti sane becik, maboyeje ring laksana kawenten, nanging ring laksana budi budi sane becik.

            Munggihin indik kasusilaan ring wewongan Agama punika kaunggahan ring buku-buku (lontar) suci. Laksane sane impas ring pituduh punika, kabaos “dosa”.

            Kasusila agama Hindu Bali, majalaran saking “Karma-pala” kasinaggeh ring wawu embase punika :

            1. mabekel “Karma-wesana”, inggih punika tapak-tapak (laad) karma palane duk            lekade (kawentenane) riin.

   2. Kwentenanne “awidya “, mameteng karma-wesana punika mabina-binayang ,             manut laksanane riin.

            Ring sajeroni uripe mangkin jatmane punika melaksana sane pacang nginahayang kaon becik penadosane kaungkur manut laksanane soang-soang. Sakaningpunika awenan agama Hindu Bali punika kawentenan palet-palet (undang-undang) pinabdab kaon becik indik lajsanane wiadin Upekara.

            Sajeroning agamaHindu, ngicen ttetekan kalawan ayu. imba-imba punika patut pinehin sareng-sareng encen sane patut wiadin tan patut kaanutin.

            Paidikan punika kasuk serah ring sang ngelaksanayang manut ring tetimbangne soang-soangmedasar saking panglokika sajeroning ngawentenang kabinayang kaon becik.

                            Dasar-Dasar panglikika punika.

I. Tri - Premana ; manut ring kawentwnan

            1. Desa = genah

            2. Kala = masa

            3. Patra = kawentenan

II. Tri - kala / Tri - semaya

            1. Atita = Kawentenang sane riin

            2. Nagata = Kawentenane sane pacang rauh

            3. Wastawana = Kawentenan sane mangkin

            Metu sangkaning pidartane ring ajengpenganut agama Hindu Bali punika boyaja sawenang-wenang pacang nyihnayang kaon becik laksanane.

            Maka dasar kesusilaan agama Hindu Bali,

                        Tri-guna1. Budi Satwa dharma

            Lekahang saking ibudi Satwa punika, ebek ring kamengetan, terang, bersih, nyidayang meminehin sehananning laksana dharma, medasar saking kayun suci nirmala.

            Saking irika weru sanghang agama, tata susika, tata derama ( adat-adat) sane keanggen sesuluh ring negara kerama.

            Seneng maurukin tutur dasuksman ( dyatmika). Seneng mapitutur sane mapikenoh ring anak katah, miwah tan pilih kasih.

            Seneng ring kebersihanraga, penganggene, ajeng-ajengan miwah genah. Seneng ring ajeng-ajengansane mes miwah manis.

            Bebaos kalih laksana sanw jujur semalih tan marenngaptiang kerahayuan negara kerama.

            Saking ibudi - Satwa punika ngawetuang Tri Kaya Parisudha.

2. Budi - Rajah = kama (kesenengan)

            Saking ibudi rajah punika ngawetuang kayun lad ring sahananing sane kakantenbecik.

             Seneng ngutsaha (mekarya) becik wiadin kaon. Seneng ring sane ngajum miwah gedeg rinsang nungkasin. Seneng dados pimpinan. Bebaos kalih laksana seraina meduurin kewanten, maminehang sane siosan sami siran ring ragane.

            Seneng ring ajeng-ajengan miwah pengangge sane becik-becik/mahel-mahel.

            Budi rajah punika sane ngurip idasendria.

3. Budi - Tanah = arth

            Saking budi punika ngawetuang kalengitan kalih kabingungan, Cedang sematra, napkala amangan-anginum miwah muja ngulurin indria.

            Manah nyane ring artha - berana kewanten, tan ngitung jalaran polih , asal polih mejalaran antuk punapija.

            Saking iriki metu wiwekane ,ategapan sane maiket-iketan sane gumanti pacangngerauhang laba ring dewek ipun ndewek.

            Ring ajen-ajen tan mamilih genah sakewanten becik kerasayang.

            Ipun gedeg ring sehananing tutur-tutur sane ngawesajayang rahayu. Yan miregi pitutur sane mapikolih ring dewek ipune miwah ring anak katah, premangkin ipunipun ngalingus. Kasigugan kalih kaleng itane kapitin dihan pisan-pisan.

            Yanin ibudi, Rajah kalih taman punika ageng, ngawetuang : tri-mala, dasa-mala, sad-ripu,sad-tatayi, sapta-timura, miwah sane siosan malih samisane ngamelang saha naning laksanane corah.

                         Ginanda = Tri-guna  

1. Pirengan dewa pang melah, ada tri -guna kadanin, bebacakan telung soroh, paksan budine tetelu, budi sattwa budi rajah, buin abesik, budi tamah ina paksa.

2. Budi satwa ya tan kocap, nungguh sajeroning, budi, palinggihang sanghyang dharma, kedaharmane jati putus, langgeng tankehanan mala, lintang suci, nyejerang budi kedharman.

3. Budi-rajah kama paksa, ngulurin indeia sai, tuarangitung peteng lemah,namtamin idep ulangun, awanan dadi gagodan, perihatin, sabran ngida budi satwa.

4. Budi-tamah artha paksa, ngalibayang enggal sugih mmewastu idepe mimi, tuara kimud nguluk-nguluk, nyalanang dayane cirahm reh maperih, apang liyu ngelah brana.

5. Wastu kaweh budi satwa, nongosdi tengah kajepitm budi rajah sai ngidam budi tamah mengelujuhm tuara nyidayang malengkas, kesatronin, cirah mimi kamedalang.

6. Prade tuare manyidayangm duhkita idepe sai, kawisa baan tri mala, ane ngawetuang, sad-ripu, muduh sajerining sarira, makewuhin, awanan dadi sangsara.

7. Yan pageh baan mayasa, nto matemah tri sakti, ane ngawetuang sad guna, wasru nepukin “rahayu” tan bina negakin jaran, ane bejit, kenken baan mangirongan.

8. Budi rajah kadi jaranm budi tamahe pedati, negakin budi satwa, apang tuara mungpang laki, tuara nyandang ia lumbarsayan bejit, melaib nganggiang kita.

9. Sayaga dangalemenah, tekekang ngisi kundali, urut-urut apang eboh, mangda payu mungpang laku, pradene nyak mangidepang, pituhin, nuutang ane ngoregang.

                                       Trikaya-Parisudha

            Trikaya-parisudha, tigang pemargi sane utama, sane kawetuang antuk ibudi-satwa, luiripun

            1. Kayika = laksana sane becik

            2. Wacika = bebaos sane jati/jujur

            3. Manacika = kayun sane suci/nirmala

                                     Sinom Trikaya- parisudha

1. Trikaya-parisudha, tingkahe tetelujati, wetu saking budi sarwa, wesanane ngawe becik, kayika laksana luih, wacika bebaos sadu, manacika kanirmalakayun suci jati ening, nyandang tuju, anggen ngemban Sanghyang Atma.

2.Kayika mangkin kawitan, nyandang bobotang pupunin, ede ngosa gelah timpal, nguguanin gelah timpal,nguguanin tingkah memaling, ede memati-mati, nyakitin sarwa temuwuh, tingkahe dratikrama, ne tuara nyandang lakonin smara dudu,ngawe buut dipakraman.

3. Wacika jani sambatang, utama sajeroning munyi, ede mobog mamisuna da ngetahang raos pinit, mamunyi pelapanin, eda bangras pati kacuh, ngawe anak duhkita, mamisuh cemer impasin, ento mungguh bebacakan wakcapala.

4. Manacika ngaran manah, manahe nirmala suci, suci tan kehanan loba, loba idep iri hati, hatine mamusuh sengit, sengit teken anak payu, payu wetu manah sasar, sasar idepe mamurti, murka punggung, punggel baan kanirmalan =

    I. Mangda melaksana sane becik.

            a. Sampunang memati-mati

            b. Sampunang memaling

            c. Sampunang melaksanayang semara dudu

   II. Mangda mebaos sane jati/jujur

            a. Sampunang mobab

            b. Sampunang ngetahang raos pingit

            c. Sampunang mamisuh

            d. Sampunang mabaos bangras

   III.    a. Sampunang loba

            b. Sampunang mamusuh-musuhang

            c. Sampunang maminehin sane kaon-kaon.

   Ia. Sampunang memati-mati

      Manut agama Hindu-Bali percaya ring Ida Sanghyang Widhiwasa punika kawitan Tunggal ring sehananing maurip ring jagate, dwaning jagat kalih sedaging jagat sami saking pekardin Ida Dwaning asapunika imanusa patut merasa menjama ring sang sapasira ugi sehananing maurip. Kadi munggah Sarasamuscaya: “Kadi sih ta ring awak pwasih ta ring len”, artin ipun:

         Neresnanin anak sios, kadi nresnanin raga sarira. Melarapan antuk punika tan patut ngemargiang wirosa memati-mati nyakitin kalih penjajahan ring jagate.

         Nanging janing memati-mati pacang keanggen meyadnya, kedadosang antuk Sanghyang Agama.

  Ib. Pemargin punika banget pacang ngawinang rug ring negara kerama. Sarasamuscaya ngunggakadi ring sari.

1. “Ksayan ikang papa nahan prayojana”

artin ipun: Icalne kemalaratan punika sane dados tetujone usaha.

2 “Pararta tan len donan ikang jagat”,

artin ipun: Kardinin kagemuhan jagat puniki anggen kasukan sareng (megoton-gotong)=.

               Kadi unggahan ring ajeng, banget ring sane durung punapi malih sane sampun-Ledang ngeraryanang pekaryane punika dening mawesana tan rahayu tan madue kadeg-degan kayun. Managda mulihang.

               Kadegdegan kayun, rereh karya sane becik manut pituduh agama, tur jemet ngawawuhun paunung anggen senjata sejeroning maurip.

Ic. Sampunang melaksanayang semara dudu.

         Sanghyang semara musuh sane pinih sakti (wisesa) yan sampun kagoda tan eling ring punapa punapi.

         Punapi malih manusa, dewa lilih antuka. yaning kirang yatna ring raga, sering memanggihang, sengsara antuka. Tan kidik anak maemangguliang kesengsaran antuk gegodan  sang hyang semara sane saking kirang keyatnan.

         Yaning sampun paingan daha/teruna kagoda antuk sanghyan semara becikan gelisang merangkat. Rereh karma sane jati-jati saking kayun suci, pacang nandang suka duka sajroning paroban.

         Istri sane mautama ngediang raga ring anak lanang asiki. Nista kapineh yan dewekne kewawa ring anak lanang lintangan ring asiki.

Umpami : 1. Dewi Sita. 2. Ni Layon Sari, miwah sane siosan katah malih.

         Dwaning asapunika anak istri sane jati luih, patut yatna pisan pacang nemuang karmane . Patut miwah tapet ring semaya (satya wacana).

         Yan sampun kantos kegaga, sehananing usaha sinah tan mresidayang kalih sinah pacang polih alangan. Dwanining asapunika sampunang akehang janji miwah bebaos sane tan mapikeneh sane ngawinan tan nyidayang nepetin, kandugi kirang argan raga.

         Yan sampun asapunika ring negara krama dados uripe tan mapikeneh.

IIb. Sampunan ngetahang kawentenan sane pingit.

         Yan sampun seneng ngetehang kawentenan timpalsane pingit, sinah pacang ngawetuang meseh. Yan sampun katah madue meseh, sinah uripe tan mapikeneh punika mapiteges tan sayang ring raga.

         Pacang ngalempasin patungkas kalih mesehe ring negara-krama, sampunan mobab, mamisuna miwah ngetahang kapingitan anak lian.

IIc. Sampunang mamisuh.

         Ngemedalang bebaos sane ngacuh sampun mimpas ring pepelajahan agama, punapi malih pacang mamisuh.

         Jatmane saking wawu embas sampun mabekel “Triguna” budi satwa rajah kalih tamah.dening asapunika perlupisan polih pepelajahan budi pekerti, mangde budisatwane kuat, kanduginyidayang mapineh, nebaos kalih melaksana becik, mangde sampun kekuasa antuk ibudi rajah , tamah.

         Melarapan saking babaos kalih laksana sane kaon, ngawinang sangkekenin dados uyang, tan becik ngajengan kalih sirep. Punika sampun ngelaksanayang Himsa( memati-mati wiadin nyakitin), saking bebaos kalih laksana sane kaon.

IId. Sampunag mebaos bangras

         Melajah mebaos punika perlu pisan. Ring sampune uning, mebaos mangda becik (darsana).

Mebaos punikapacang kagegayan sampun mapikenoh ring anak katah (negara kerama).

         Anake sane mebudi luhur, mebaos rikala perlu kewenten tur bebaos punika pacang mapikenoh ring anak katah, kandugi punapi sane kebaosang kegagah ring negata kerama. Yaning wenten sane tan ngega sinah anak sane memanah tan rahayu ring negara kerama punika.

IIIa. Sampunang loba

         Manahe sane loba puniki pacang memeihang keuntungan ipun ndewek. Ipun tan suka ngantenang anak sios sane becik. Kalintang solah pekantenanne, yan sampun anak sugih nguluk-uluk ring anak tiwas. Manah kalih laksana sane asapunika, rumasat ipun numadakang mangda anake sane tiwas padem seduk,.

         Ipun lali ring agamane, sane katinut ngandikain ngemargiang triparatha ; dana asih ring anak tiwas, ngaturang punagi ring anak sane mekarya kabecikan (berjasa) ring jagate, astiti bakti ring Sanghyang Widhi, kalihmemargiang dama-susila ring sehananing maurip ring jagate.

IIIb. Sampunang memusuh-musuhan

         Laksanane punika banget ngawinang kapocolan ring pacang ngardi kemajuan ring negara kerama.

         Yaning akrh medue musuh, sehaning usaha tan mresideyang memargi becik, dening tan polih peadung ring sajeroning negara kerama. Yaning kantos asapunika, uripe tan pearga mearti tan sayang ring urip.

         Mande sampun asapunika, patut kayun, bebaos kalih laksana sane becik tur kepatutang ring anak katah.

IIIc. Sampunang maminehin sang kaon-kaon

         Indik kaon becik ebek ring jagate sane pacang nyusupin (mempengaruhi) imanusa. Yaning jatma punika jantun ring sajeroning tingkatan tamah, gelis pisan suluk (anyud) ring sehananing sane kaon-kaon. Yaning jatma punika ring tingkatan rajah, ipun nyidayang minayang kaon becik. Yaning jatma punika sampun ring tingkat satwa, ipun sampun merasa bagia yan sampun sajeroning negara kerma melaksana sane becik, sane mapikenoh ring anak katah, semalih tan maren ngardi kerahayuan jagat.

                                     Sad - guna 

            Sad guna, nemnem bebacakan pemargine sane becik, sane kawetuang ring ibudo satwa, luiripun :

   1. Sandhi = wicaksana minehin sane rimbit-rimbit

   2. Wigraha = akeh madue timpal sane jati satya

   3. Jana = satya ring bebaos kalih laksana

   4. Sana = dueng ngenahang (ningkahang raga)

   5. Dwesa = pradnyana macecidran

   6. Sraya - dueg ngalih timpal sane jati satya

                                     Ginada “Sad guna 

1. Nemnem bacakan sad guna, kerahayonan kaapti, utsahayang to saratang, masedana idep sadu sane jani bapa macak, besik-besik masesuduk madan sad guna.

2. Sandi madan wijaksana minehin nerimbit-nerimbit, sebetririh matetimbang, encen ngranayang pakeweh, tuara taen mangobetang, jadin sukil, gampang baan melaksanayang.

3. Wigraha madan pasihan, ngelah kanti liyu gati, demen ngalih paswitrayan, pasobaya saling tulung mangranayang dadi enah, meanangkepin sekancan musuhe galak.

4. Jana tuwone mabikas tong tarn ngelonin janji, kukuh teken rerose, mawanan dadi kaguru, nyama braya kapitresnan ngidep munyi, tong bani mengkas kakencan.

5. Sana duege matingkah, ngaba awak sabet ririh, wicaksana macacidran, yadin ditonge semput, nyidayang masih malengkas, tur makelid, luput tan kesaman baya.

6. Dwesa ririh made dugan celang sebet tur cliring, nyalanang pangindrajala, ngekanang musuhe mungkel, rep sirep asing metanggal, ngekanang musuhemungkel, rep sirep asing metanggal, onye jerih, nunas ica ngaku kalah.

7. Sraya ngalih kekantenan, ane dadi anggon kanti, tegul baan pasubaya. ajak magetih abungbung, paras-paras merasan, saling tindih, kala nepukin sengkala.

8. Keto madan san guna, sawireh bisa ngulanin, kapitrasan nyama braya, lamakan makejang asung ngedepang asing solahang mawak sakti, kasiden kejana lokaa.

                                        Panca - satia 

            Panca satia, ketegagan sane lalima sane patut pacang lakenin, anggen dasar kasusilaan sajeroning negara kerama, luiripun :

            1. Satia hredaya = pageh sajeroning pekayaun

            2. Satia wacana = tidih ring pebaos

            3. Satia laksana = pageh ring laksana

            4. Satya semaya = tepet ring semaya

            5. Satya mitra = tindih ring nyama braya

                                     Ginanda “Panca Satia” 

1. Panca satia ucapang, utama patut lakonin, anggen suluh pakedepan, sajeroning desa makumpul, jani bacak soang-soang apang pasti, ngelahang jua mamirengang.

2. Kawi isatia hredaya, pagehe mengamong budi, asih tuhu cucud elas, ngardi jagat pang rahayu tuara ngitung peteng lemah, sai astiti bukti ring nrgara kerama.

3. Ping kalih satia wecana, pagehe tekening munyi, tindih teken ne raosang, ngranayang anake asung, nyama braya pada ledang mangugonin, ngranayang elah matingkah.

4. Satia laksana ping tiganyemak gae jemet gati manut teken ne raosang, tuara taen nyalah unduk, nyemak kanti pragat ngeleganin nyama braya asung ngajak.

5. Ne ping pat satia semaya, ngawe lwgan anake liyu, kapiandel kecagerang, sai-sai dadi imba, dipakraman.

6. Satria mitra ne ping lima, tindih teken braya wargi, sai ngawe legan anak ketresnain, nyama braya pada olas.

                                     Tri Mala  

            Tri mala, puniki wetu saking keanggen ibudi rajah sareng tamah, luiripun ;

   1. Kasmala = laksana sane kaon-kaon

   2. Kasa = bebaos sane kaon-kaon

   3. Moha = manah sana kaon-kaon

                                     Sinom “Trimala

1. Trimala bacakan corak, corahe tetiga jati, Kasmala corahe laksana, sane tan nyandang lakonin, Mada corahe dimunyi, munyi banras pati-kacuh, Moha corah dimanah, manah loba irihati, ngawe satru, sami anake andapang.

2. Lekahang irajah tamah, itrimala ngamimitin,ngadakang sekancan corah, ngawetuang musuh sengit, sad ripu raris mijil, sad tatayi sareng rauhkalih sapta timira musuhe ring raga sami, dados satru, pacang ngaminang sangsara.

                                     Sad - ripu 

            Sad ripu, nemnem bebacakan musuhe sane ring raga sarira, sane kawetuang antuk keagengan ibudi rajah sarang tamah, ngawenang momo angkara kalih kacorahan, luiripun :

            1. Kama = ngulurang indria (momo)

            2. Loba = loba ring pedaging, demen ngidih, nguluk-nguluh

            3. Maha = banggam belog ajum, demen junjungan

            4. Murka = kroda, bondras (enggal gedeg)

            5. Himsa = demen nyakitin, memat-mati nyetik/ngeracun

            6. Matsarya = irihati, demen memisuh, demen nyatcad timpal

                                     Ginanda “Sad - ripu”

1. Kama sane mengadakang, indria adasa yening, da sendria bacakan momo, sang ngawetuang ulungun, bin jebos bapa nuturang, besik-besik, bebacakandasandria.

2. Loba tuara mangemedang, kasukane teken daging, ngelobayang gelah timpal, yadin saking nguluk-nguluk, kewala suba mebaan, demen ngidih, tuara ngitung ujar para.

3. Moha salah ne bangga, demen kekadenang ririh, reh andal teken kebisan, dadi wetu belog guati, ngendog timpal dipisaga.

4. Murka laksanane akas, setata maidep brangti, gedeg kenehe jalanang, wastu dadi ngadug-adug salah tampi enggal pisan, babar pedih andelteken kekerengan.

5. Himsa tan kapiolasan, laksana memati-mati, ngelakonang sakewenang, ngepet pati, setata maidep kroda.

6. Matsarya demen misuna, iri hati tidong gegis, maricoda demen pisan, ngadan awak paling luwung, makejang anake cacad, dadi hati, ngumik timpaltong jangkayan.

                                     Sad tatayi

            Sad tatayi,bebacakan dursila sane nemnem sane kawetuang antuk keagengan ibudi rajah sareng tamah, luiripun:

   1. Angraja pisuna = demen misuna

   2. Angracun = demen nyetik/ngeracun (ngemati-mati)

   3. Nunjelin = demen nunjelin

   4. Ngamuk = demen ngamuk memati-mati

   5. Narnjana = demen neluh nista

   6. Drati krama =demen angrebani wong arab (semara dudu)

                                    Sinom “Sad - tatayi”

1. Sad tatayi karaosang, jelema tan nyandang lakonin, nemnem buta paidepan, angraya pisuna siki angeracun kaping kalih, nunjelin ping telu mungguh, angamuk sane ping empat nrajana ping lima malih, ping nem ipun, drati karama ne kaucap

2 Nemadan ngraja pisuna, munyi lebab ngwe iyeng sai-sai ngracun tuturang demen nubea ngawe lampus, nunjelin ne pamekas, ngenyut umah jeron widhi, tuara patut, ento pacang laksanayang.

3. Mengamul jani ucapang, mrajaya memati-mati, tuara ngelah kenah olas, ring sahananingmaurip, nuutang peteng hati, biah para idepe bingung, lagas mrejaya timpal, tuara ngitung beneh pelih, ngawe buut, wede sane sambeh buyar.

4. Lantaran sane ping lima, anrajana kewastaning, sai demen mengudik timpal, ngwenin apang sakit, ban salh neluh nesti, nanem pepasangan nyaru, ngawe pakuwehwedasa, bilang laku nyangsayanin, tong kagugu nyama braya pada gila.

5. Ane ping nem drati krama, smara dulu kewastanin, demen ngudik somah timpal, momon idepin ulurin, sai ngawe sakit hati, ngawenang pomahan semput, ngawe lad pakuran, fnyama braya pada sengit, asing laku, tuara sudi masocapan.

                                                 Sapta  timira ( Peteng pitu)

            Peteng pitu punyahe sane pepitu kawetuang antuk keagengan ibudi rajah sareng tamah, sane ngawinag memeseh-mesehan ring negara keram, luiripun :

            1. kasugihan = punyah antuk kasugihan

            2. Kepradnyanan = punyah kepradnyanan

            3. Keyohanan = punyah kebajangan

            4. Kewangsan = punyah kewangsan

            5. Kalistuayu = punyah kajegegan/kebagusan

            6. Kawiryan = Punyah keagungan

                                               Pucung “Sapta timira 

5  3  5  6  1  5 - 0  7  6  5  3  -1  5  3  -3  2 –

 

1  2  3  -1  2  1  2  3  1  - 0  1  1  2  3  -1  2  7  6  5  1

 

5 . 6 . 1  3  –1  1  1  7  - 1  2  - 3  1 . . //

   

1. Peteng pitu, sapta timira kawurona, bacakan dursila, ne tuara nyandang lakonin, cening ayu, pirengan jua apang melah.

2 Bacak malu, ane madan peteng pitu, besik kesugihan dadua kapradnyanan cening, patpat telu, kayohanan lan kewangsan

3. Jalistuayu, kesaktian kawiryan pitune jani tuturang laksanane besik-besik tan rahayu, reng singsal buta pidepan.

4. Wetu ajum, kasugihan ngawe begug demen mendog-endogan, tahu teken dewek sugih, tan pasemu, ngandapang anake tiwas

5. Nguluk-uluk, kapradnyanan tuna tutur, mengkok durinbonggan ngaden dewek paling ririh, wastu jumbuh, ngaku aku nawang swargan.

6. Ngadug-adug, kayohanang gede bayu, sawireh nu bajang, makejang anak kendongin, saking tandruh teken dewek pacang tua.

7. Babar ngagu, kewangsane kgagu-agu, manyinggahang awak, madedugan demen gati, ngaden dusun, kadang brayane andapang.

8. Kalistuayu ngaden goba jegeg-bagus, stata metandang, nyentokan goba sesai, wetu jumbuh, cacat timpale makejang.

9. Wasrujauh, kesakitan mekada jumbuh, tingkahe premada, tahu teken dewek sakti, dadi binut, pongah manguncarang mantra

10. Rencanglayu, kawiryane dadi begug, makejang andapang, ban kesadrane numitis dadi agung, setata demen jungjungang.

 Pawewah :

                        Pupuh Adri

            Dahat sengka ngardi rahayu

            ban kosek manahe

            tuara kena ban ngitungin

            mengalihne jati tahu

            sajeroning jagate biyur

            lekahan kaliyugane

            risedek momone ngungguh

            sanghyang darma ngiring remba

            nggen mumah watek duryana 

 

                                                    

Brata Siwa Ratri

Monday, February 11th, 2008

Brata Siwa Ratri Sebagai Wahana Pengendalian Diri Untuk Perenungan Dosa


Oleh T.G. Putra

 
 
Umat Hindu mempunyai banyak hari raya seperti hari raya Galungan, Kuningan, Saraswati, Banyu Pinaruh , Pagerwesi ,Nyepi dan Siwa Ratri, dimana setiap hari raya mempunyai makna tersendiri.
 

Di Bali hari raya Galungan paling meriah dirayakan oleh umat Hindu, merupakan hari besar yang penuh suka cita dan sangat semarak dengan memasang penjor disetiap rumah. Apabila hari raya Galungan merupakan hari raya kemenangan Dharma melawan Adharma, maka Siwa Ratri adalah sebagai wahana pengendalian diri untuk penebusan dosa.

Manonigraha yaitu penguasaan pikiran dan perasaan hati adalah sebagai dasar dalam pengendalian diri. Dalam ajaran Hindu pengendalian diri dikenal dengan Sadripu yaitu enam musuh manusia yang harus dikendalikan. Kenapa hari Raya Siwa Ratri belum banyak dikenal dikalangan umat Hindu di Bali?. Brata Siwa Ratri pada mulanya dirayakan oleh umat Hindu pada kalangan terbatas yaitu oleh para pendeta di Bali dan Lombok. Setelah hancurnya komunisme di Indonesia pada tahun 1965 yaitu peristiwa yang terkenal dengan G 30 S P.K.I banyak terjadi pembunuhan2 massal maka timbul suatu kesadaran umat Hindu didalam spiritual.

Pada tahun 1966 perayaan Siwa Ratri mulai dimasyarakatkan oleh PHDI beserta Pemerintah lewat Departemen Agama yang merupakan kebangkitan kegiatan kerohanian dikalangan umat Hindu. Perayaan Siwa Ratri harus dimasyarakat pada kalangan umat Hindu, baik yang berdomisili di Bali maupun diluar Bali dengan memberikan pengertian maksud dan tujuan Siwa Ratri itu sendiri, sesuai yang dianjurkan dalam Kitab Suci Hindu (Weda).

Kitab suci Hindu yang memuat Siwaratri terdapat dalam kitab suci Siwa Purana, Skanda Purana, Garuda Purana dan Padma Purana. Dalam Siwa Purana pada bagian Jnana Samhita dengan jelas dipaparkan keutamaan Brata Siwa Ratri dan tata cara merayakan malam suci tersebut. Pada masa dahulu kala perayaan Brata Siwa Ratri tidak hanya populer dirayakan di India saja dimana tempat turunnya kitab suci Hindu, tetapi juga dirayakan oleh umat Hindu di Arab, Eropa dan Indonesia.

Di Indonesia Siwa Ratri pelaksanaan perayaannya diambil dari sumber tertulis oleh Mpu Tanakung yaitu pada kekawin Siwaratrikalpa yang di Bali populer disebut Lubhdaka disekitar tahun 1466 - 1478 pada masa berakhirnya kerajaan Majapahit.

SIWA RATRI.

Siwa Ratri berasal dari dua kata yaitu Siwa dan Ratri yang artinya Siwa adalah penjelmaan Tuhan sebagai pelebur (pralina) alam semesta ini, yang dapat melenyapkan segala kegelapam bathin sehingga menjadi terang, dan Ratri artinya adalah malam atau gelap.

Maka Siwa Ratri pada hakikatnya kegiatan Namasmaranam pada Siwa. Jadi Siwaratri artinya adalah melakukan pemujaan kehadapan Betara Siwa pada saat bulan mati (Purwani Tilem Kepitu) sebagai penebusan (peleburan dosa). Posisi bulan, matahari dan bumi sangat berpengaruh terhadap gaya yang ditimbulkan terhadap bumi. Pada saat tilem (bulan mati) pengaruh gaya yang ditimbulkan bulan sangat kecil dan singkat sehingga sangat baik untuk melakukan semadi.

Maka Hari Raya Siwaratri merupakan saat yang baik dan tepat melakukan Brata, karena mempunya pahala yang sangat besar dan dapat mengampuni dosa2 yang telah dilakukan selama ini.

Ceritra mengenai Siwaratri ada beberapa Versi seperti dalam Skanda Purana dijumpai percakapan antara Maharsi Lomasa dengan para Rsi dengan aktor utamanya adalah si Canda. Canda adalah seorang penjahat, pembunuh segala makluk bahkan membunuh Pendeta. Tetapi setelah dia sadar dengan perbuatannya dan bertobat kepada Dewa Siwa dengan melakuan Brata Siwaratri.

Dia sadar dan mengerti untuk menghayati apa yang disebut dengan Dharma yaitu Kebenaran yang mutlak, sehingga dia mencapai Siwaloka. Orang yang menghabiskan hidupnya untuk hal2 yang bersifat kenafsuan (Adharma), jika pada akhirnya ia menjadi sadar dan ingin kejalan Kebenaran (Dharma) disediakan jalan kearah itu. Maka kesadaran adalah permulaan dari awal Kebenaran (Dharma), maka rasa kebahagian akan timbul dalam diri sendiri.

Yang lebih menarik adalah ceritra Raja Chitrabanu didalam Santi Parwa, parwa ke 12 Mahabrata, pada saat Maharsi Bhisma yang tidur diatas panah2 (saratalpa). Bhisma memberikan wejangan ajaran Dharma kepada Yudistira mengenai masalah Brata Siwa Ratri yang dilakukan oleh Raja Chitrabanu. Raja Chitrabanu adalah salah seorang keturunan dinasti Iswaku yang memerintah seluruh Jambhudwipapamandala sedang melaksanakan hari Brata Siwaratri bersama istrinya.

Ketika sedang mempersiapkan Brata Siwa Ratri datanglah seorang resi bernama Astawakra , maka terjadilah dialog antara Chitrabhanu dengan Astawakra. Apa sebabnya Chitrabhanu melaksanakan Brata Siwa Ratri, dijelaskan secara panjang lebar dari awal sampai akhir.

Pada penjelmaan yang terdahulu, Chitrabhanu adalah seorang pemburu yang tinggal di Waranasi dengan nama Suswara. Untuk menghidupkan keluarganya sebagai mata pencaharian pokok, dia selalu melakukan pemburuan dengan menbunuh binatang seperti burung, kijang, babi, binatang yang hidup ditengah hutan. Pada suatu hari dia berburu ditengah hutan yang lebat, dari pagi sampai petang dia belum mendapat hasil buruan sampai hari menjelang malam.

Sehubungan hari telah gelap, untuk kembali pulang tidak memungkinkan lagi, akhirnya dia bermalam ditengah hutan dengan memanjat sebatang pohon untuk berlindung agar tidak diganggu oleh binatang2 buas. Saat dia termenung diatas pohon, lewatlah seekor Kijang kemudian dipanahnya, tepat mengenai sasaran sehingga Kijang roboh. Kemudian diikatnya kijang hasil buruan pada sebuah dahan pohon, ditempat dia berlindung.

Malam makin larut, udara sangat dingin, perut dari pagi belum terisi, rasa lapar dan haus sangat menyakitkan. Dengan perasaan sedih memikirkan keadaan istri dan anak yang miskin, sedang menunggu hasil buruan, pasti gelisah mengingat sudah tengah malam dia tidak kunjung tiba di rumah. Dengan perasaan sedih dan tidak terasa air mata meleleh tumpah kebawah yang tidak tertahankan.

Untuk melewatkan waktu malam yang sunyi, dia melakukan pemusatan pikiran dengan memetik metik daun maja dan selanjutnya dijatuhkan kebawah. Pada saat fajar menyingsing, dia turun dari pohon dengan membuka ikatan kijang hasil buruan untuk dibawa pulang, segera dijual kepasar untuk membeli bahan2 makanan untuk sanak keluarganya.

Setelah makanan habis dimasak sebelum sempat dimakan, dengan tiba2 datanglah seorang asing bertamu kerumahnya untuk meminta makanan. Dengan rasa hormat dia menyuguhkan makanan kepada tamunya, setelah tamunya selesai, baru dia makan sekeluarga dengan lahapnya sebab seharian belum makan (puasa).

Akhirnya pada saat dia meninggal, dia melihat dua orang sebagai utusan Ciwa, untuk menjemput rohnya, selanjutnya dibawa ke Siwaloka. Setelah di Siwaloka baru dia sadar bahwa pada waktu diatas pohon maja dia memetik daun, dan menjatuhkan kebawah ternyata dibawah pohon terdapat Siwalingga serta air mata yang meleleh juga jatuh diatas Siwalingga. Waktu itu dia tidak menyadari bahwa suatu kebetulan apa yang dia lakukan sebenarnya merupakan wujud Brata Siwa Ratri.

Dalam Padma Purana, Brata Siwa Ratri dimuat pada Uttarakanda, dikisahkan dialog antara Raja Dilipa dengan Resi Wasistha, bahwa Brata Siwa Ratri adalah brata yang sangat utama dan pelaksanaan nya pada bulan magha dan palguna. Seorang pemburu bernama Nisada yang di Indonesia lebih dikenal dengan nama Lubdhaka yang artinya pemburu sedang melakukan pemburuan disuatu hutan.

Pada suatu hari ketika Nisada berburu kedalam hutan sampai kemalaman dan untuk pulang tidak memungkinkan lagi, maka dia bermalam diatas pohon Bilwa yang dibawahnya ada sebuah telaga. Agar tidak tertidur diatas pohon, Nisada memetik metik daun pohon bilwa dan dijatuhkan pada telaga dan sangat kebetulan didalam telaga ada sebuah Lingga siwa yang terbuat dari kristal dan lingga itulah kena daun bilwa. Dan pada saat itu adalah Purwani tilem kepitu atau sehari sebelum tilem ketujuh (tilem yang paling gelap diantara 12 tilem).

Sentuhan daun bilwa oleh Nisada dipandang sebagai persembahan oleh sangyang Siwa, Nisada dipandang telah sadar akan dosa2 selama hidupnya, dan Nisada diterima oleh sangyang siwa di Siwaloka. Padma Purana inilah yang menjadi sumber karya sastra yang memuat tentang Siwa Ratri yang sangat populer di Indonesia dengan peran “Lubdhaka”.

MAKNA SPIRITUAL UPACARA SIWA RATRI

Setelah kita membaca beberapa ceritra mengenai Siwa Ratri maka dapat disimpulkan bahwa makna Spiritual dari beberapa versi ceritra tersebut banyak mengandung simbolis2 yang sangat dalam dan mempunyai filosofi yang sangat tinggi dan sistimatis. Apabila kita mulai dari peranan Lubdhaka sebagai seorang pemburu pergi kehutan belantara, hutan melambangkan suatu tempat yang penuh dengan tantangan dan cobaan, kita harus waspada dan hati2 sebab banyak binatang2 buas.

Binatang buas adalah sebagai simbol musuh2 manusia (Sadripu) yang harus dimusnahkan, sebab binatang buas adalah sangat membahayakan dan dapat membunuh manusia itu sendiri. Binatang buas yang dibunuh oleh pemburu penuh dengan nafsu, marah, dengki, tamak, kegiala gilaan dan rasa benci inilah merupakan sifat yang kurang baik bagi manusia dan musuh yang harus dibasmi.

Hutan adalah merupakan tingkat alam pikiran terdiri dari alam dibawah sadar, intelek, keakuan (ego) dan kesadaran. Maka dalam pengendalian diri harus dapat menundukkan pikiran jahat. Apabila seseorang telah dapat menaklukan pikiran2 jahat ia menampakkan tanda2 adalah cahaya bersinar dalam tubuhnya, kesehatannya prima, keteguhan hatinya mantap, wajahnya bersih dan berseri dan suaranya selalu menyenangkan, menyejukkan dan menarik.

Apabila seorang pemburu berhasil membunuh seekor binatang, ini adalah sebagai simbol bahwa seseorang telah dapat menguasai Sadripu sehingga timbul ketenangan adalam jiwanya.

Setelah tahap tahap pengendalian diri dikuasai, pemburu berhasil menangkap binatang buruan maka dilanjutkan tahap berikutnya. Sehubungan hari sudah malam, maka dia bermalam diatas pohon. Memetik daun Bilwa dan menjatuhkan diatas Lingga Siwa, adalah sebagai perwujudan bahkti kehadapan Dewa Siwa, dan air mata yang menetes dan jatuh diatas Lingga Siwa sebagai simbul rasa Cinta Kasih kehadapan Dewa Siwa. Sehubungan dari pagi sampai malam dan pagi berikutnya tidak makan maka kewajiban melakukan Upawasa.

Ditengah malam berdiam diri tanpa berbicara sebagai simbul Monabrata, dan semua kegiatan semalam dilakukan tanpa tidur dan jaga sepanjang malam , ini adalah sebagai simbul Jagra. Jadi Tribrata yaitu tiga kewajiban dalam Siwa R atri yang harus dilakukan adalah Jagra, Upawasa dan Monabrata. Setelah pagi dia turun dari pohon Bilwa , dengan tidak disadari dia melihat Siwa Lingga sebagai perwujudan Dewa Siwa. Pada waktu dia menyuguhkan makanan dia kedatangan tamu asing yang sebenaran penjelmaan dari Dewa Siwa ini adalah sebagai simbolik manifestasi Dewa Siwa artinya dia sudah berhasil mencapai tujuan terakhir yaitu pengampunan dosa (Moksa) dan setelah meninggal mendapat tempat di Siwaloka.

PELAKSANAAN BRATA SIWA RATRI.

Pelaksanaan Brata Siwa Ratri dilakukan oleh Umat Hindu setiap tahun sekali yaitu pada hari Catur Dasi Krsna Paksa bulan magha yaitu panglong ping empat belas sasih kepitu yang biasanya jatuh pada bulan Januari atau pebruari. Persiapan2 apa saja yang harus dilakukan bagi Umat Hindu dalam rangka Brata Siwa Ratri?. Pertama tama kita harus melakukan persembahyangan di Pura untuk pemujaan Betara Siwa , dan sebagai tahap2 berikutnya kita harus melakukan Sadhana semalam suntuk dengan Tribrata Siwa Ratri yaitu :

Mona Brata artinya berdiam diri tidak bicara (membatasi bicara), tujuannya adalah untuk melatih diri dalam hal berbicara, tidak boleh berbicara sembarangan dengan ucapan2 yang tidak patut diucapkan, dan apabila berbicara harus sejuk dan suci. Sebaiknya pada saat Siwa Ratri, dilakukan pembacaan lontar2 yang memuat ajaran Kesucian seperti Bhagawad Gita, Ramayana, Sarasmuscaya dan Kitab2 Suci lainnya.

Apuwasa artinya kembali suci dengan tidak makan selama melaksakan Brata Siwa Ratri selama 24 Jam, tujuannya untuk melatih pengendalian diri dengan menghilangkan keterikatan2 (warigya) sehingga dapat melakukan konsentrasi (Semadi) dalam rangka pendekatan diri kepada Dewa Siwa.

Jagra artinya Sadar yaitu tidak tidur semalam suntuk, panca indra dibuka diisi dengan ajaran Suci dengan membaca kitab2 suci Agama Hindu, sebagai pencerahan diri sendiri. Disamping melakukan Dharma Tula (berdiskusi) dan membaca buku2 suci sebaiknya selalu melantumkan Om Namah Siwaya sepanjang malam untuk memperkuat diri sendiri.

Tingkatan Brata Siwa Ratri dapat dibagi menjadi 3 yaitu Utama, Madya dan Nista. Untuk tingkatan Nista hanya melakukan Jagra saja, untuk tingkatan Madya hanya melakukan Apuasa, Jagra dan untuk tingkatan Utama melakukan ketiga tiganya (Tribrata) yaitu Apuasa, jagra dan Mona Brata.

PENUTUP.

Setiap hari raya Hindu mempunyai arti dan makna yang berbeda beda, dan umat Hindu selalu dengan ketulusan hati merayakan hari2 suci tersebut. Setiap hari raya Siwa Ratri, pura2 di Bali maupun diluar Bali penuh dikunjungi umatnya untuk melakukan persembahyangan dan diikuti dengan pembacaan2 lontar2 suci . Apabila kita selalu melakukan Bhakti kehadapan Yang Widhi Wasa, kita akan mencapai kesadaran Ketuhanan, seperti yang kami kutip dalam kakawin Siwaratrikalpa sebagai berikut :

Yadin sagati gati wwang amangun hala lumarani, buddhi ning para dwijaghna tuwi mon krtaghna guru talpaka mati raray ungu ring weteng sapapa nika nasa de nikin atanghi menuju siwaratri kottama
sawet ni parama prabhawa nikanang kalingan isabda ni nghulun (37.8).

Terjemahannya adalah :

Walau bagaimanapun seseorang melakukan perbuatan jahat, menyengsarakan hati orang lain, membunuh pendetapun serta congkak terhadap guru, membunuh bayi dalam kandungan, seluruh kepapaan itu akan musnah dengan berjaga (Jagra) pada saat Siwaratri yang utama, demikianlah makna yang telah kuucapkan.

Siwa Ratri sering menjadi bahan perdebatan dalam Dharma Tula, pertanyaan yang sering timbul adalah apakah manusia semacam Lubdhaka yang penuh dosa dalam kehidupannya, hanya melakukan pemujaan terhadap Betara Siwa tanpa sengaja gampang sekali mendapat Sorga (Siwa loka)?.

Bagaimana konsep Karma pala dalam agama Hindu, apakah tidak berlaku terhadap kasus “Lubdhaka”?.
Jawabanya adalah kita selalu berpedoman kepada kitab2 Suci Hindu yang kita yakini dan percaya kebenarannya dan harus dihayati dengan penuh kesucian.

Demikianlah makna dari Brata Siwa Ratri, bagi Umat Hindu Tri Brata Siwa Ratri yang dianjurkan dalam kitab suci harus dilakukan hening dan suci, yaitu penuh keyakinan, kepasrahan, kekusukkan dengan tahap2 yaitu Apuasa, Jagra dan Mona Brata.

Dengan harapan kita selalu mendapat perlindungan Yang Widhi Wasa dengan diberikan kesehatan, kekuatan dan keselamatan dalam kehidupan yang serba sulit saat ini.

Perkembangan Agama Hindu di Jawa Timur

Monday, February 11th, 2008

          


Perkembangan Agama Hindu di Jawa Timur diawali oleh Kerajaan Kanjuruhan, Prasasti Dinoyo adalah bukti perkembangan Agama Hindu di Jawa Timur. Prasasti itu ditulis dengan huruf  Kawi berbahasa Sansekerta dan mempergunakan angka tahun 760 Masehi.          Dalam Prasasti tersebut diceritakan pada abad ke 8 ada Kerajaan yang berpusat di Kanjuruhan dengn Rajanya bernama Dewasimha, Dewasimha mempunyai putra bernama Limwa. Setelah ia menggantikan Ayahnya sebagai raja ia bergelar Gajayana. Beliau mendirikan sebuah tempat pemujaan untuk maharsi Agastya, pada mulanya arca maharsi Agastya dibuat dari kayu cendana kemudian diganti dengan arca batu hitam.          Salah satu bangunan yang berasal dari zaman Kanjuruhan adalah Candi Badut, dalam candi ini ditemukan sebuah lingga sebagai perwujudan Ciwa. Prasasti Dinoyo juga menyebut tentang perjalanan mahasri Agastya dari India ke Indonesia untuk menyebarkan agama Hindu.          Perkembangan selanjutnya diketahui dengn adanya Dinasti Isyana wangsa  (929 – 947) masehi, dengan rajanya mpu Sindok yang bergeler Isyana Tungga Wijaya. Setelah wafat digantikan oleh Airlangga. Beliau memerintah sampai tahun 1049 masehi dan Airlangga dinobatkan sebagai raja menggantikan Darma Wangca (1019) dengan gelar “ Cri Maharaja Rake Halu Cri Lokecwara Dharmawangca Airlangga Anantawikramotttnggadewa “ oleh pendeta Ciwa dan Buddha. Setelah wafat ( 1049 ) masehi abunya disimpan di candi Belahan dengan arca Wisnu menaiki Garuda.          Pada zaman Raja Darmawangca berkuasa banyak karya  sastra yang diterbitkan seperti: kitab Purwadigana yang bersumber pada kitab Manawa Dharmasastra, sedangkan kitab Negara Krtagama, Arjuna Wiwaha dan kitab Sutasoma muncul pada masa kerajaan Majapahit, disamping itu dibangun pula berbagai macam candi seperti misalnya candi Penataran di Blitar.